Βιολογικός ρόλος, έλλειψη και τοξικότητα βιταµινών

Οι διάφοροι τύποι πολυβιταµινούχων συµπληρωµάτων διατροφής που κυκλοφορούν, περιέχουν στην πλειοψηφία τους ένα ή περισσότερα εκ των 11 βιταµινών και 13 ιχνοστοιχείων, τα οποία έχουν χαρακτηριστεί ως απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για τον ανθρώπινο οργανισµό [Clayman CB].
Για να επισηµάνουµε τη σηµασία των βιταµινών για τον ανθρώπινο οργανισµό, να δικαιολογήσουµε την ύπαρξη των συµπληρωµάτων διατροφής και να εστιάσουµε στους λόγους σχετικά µε το «πότε» κρίνεται ωφέλιµη η εξωγενής πρόσληψή τους, θα πρέπει να καταγράψουµε περιληπτικά τις κυριότερες ασθένειες που αποδεδειγµένα προκαλούνται στον ανθρώπινο οργανισµό από την έλλειψη των πιο σηµαντικών και ευρύτερα διαδεδοµένων βιταµινών, χωρίς ωστόσο να εµβαθύνουµε στην παρούσα εργασία σε βιοχηµικές λεπτοµέρειες ούτε σε εξειδικευµένες µελέτες, οι οποίες θα απευθύνονταν σε ένα πιο στενό ερευνητικό περιβάλλον.

Ωστόσο, δεν µπορούµε να παραλείψουµε και την τοξική επίδραση που αποδίδεται σε υψηλά επίπεδα βιταµινών λόγω υπερδοσολογίας


Βιταµίνη Α και καροτενοειδή
Υπάρχει στενή σχέση µεταξύ της φυσιολογικής λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήµατος και της βιταµίνης Α. Η έλλειψή της αποδυναµώνει σηµαντικά το ανοσοποιητικό σύστηµα και σε συνδυασµό µε µια πιθανή λοίµωξη το αποτέλεσµα µπορεί να είναι θανατηφόρο κυρίως σε βρέφη και παιδιά [Smith et al, Tarwotjo et al]. Το β-καροτένιο είναι µια προβιταµίνη Α που µετατρέπεται βιοχηµικά σε βιταµίνη Α. Έχει αποδειχθεί όµως ότι η βιταµινική του δράση είναι ανεπαρκής και πολύ λιγότερο αποτελεσµατική από την ίδια τη βιταµίνη Α [Sommer A et al]. Άλλα γνωστά καροτενοειδή είναι η λουτεΐνη, η ζεαξανθίνη, το λυκοπένιο κ.ά., τα οποία όµως εκδηλώνουν άλλου είδους ωφέλιµες βιολογικές δράσεις που δεν αντιστοιχούν σε αυτές της βιταµίνης Α. Τυχαίες µελέτες έδειξαν ότι η συµπληρωµατική αγωγή µε βιταµίνη Α σε παιδιά χωρών του Τρίτου Κόσµου µείωσε τους θανάτους σε ποσοστό µέχρι και 96% [Tarwotjo et al. Rahmathullah et al].
Στους ενήλικες, η έλλειψη βιταµίνης Α προκαλεί ξηροφθαλµία, ενώ ένα άλλο σύµπτωµα αβιταµίνωσης Α είναι η σηµαντική αλλοίωση της βραδινής όρασης (νυκταλωπία) που αν δεν αντιµετωπιστεί µακροπρόθεσµα οδηγεί σε βλάβη του κερατοειδούς χιτώνα του οφθαλµού (κερατοµαλακία) και σε µόνιµη τύφλωση. Μια επίσης κλινική εικόνα που παραπέµπει –µεταξύ άλλων– σε αβιταµίνωση Α είναι η έντονη ξηροδερµία, η έλλειψη της λάµψης των µαλλιών και η συχνή προσβολή από λοιµώξεις [Ball GFM].
Η τοξικότητα οφείλεται σε υπέρµετρη πρόσληψη βιταµίνης Α. Μπορεί να εκδηλωθεί µε δύο µορφές: την οξεία και τη χρόνια. Και στις δύο περιπτώσεις ευθύνεται η πρόσληψή της από συµπληρωµατικές πηγές και όχι τόσο από τη διατροφή, ακόµα και αν αυτή είναι πλούσια σε τροφές που περιέχουν ποσότητες βιταµίνης Α. Η οξεία φάση δηλητηρίασης από υπερβολική πρόσληψη βιταµίνης Α (εφάπαξ ή σε δόσεις ανά τακτά χρονικά διαστήµατα) περιλαµβάνει τάση για έµετο, ζάλη, πονοκέφαλο, θολή όραση, δυσφορία και µυϊκές κράµπες. Η χρόνια δηλητηρίαση µε βιταµίνη Α εµφανίζεται σε εβδοµάδες έως και χρόνια. Τα συµπτώµατα περιλαµβάνουν συχνούς πονοκεφάλους, πόνο στις αρθρώσεις και τα οστά, αιµορραγία στη µύτη, σκασµένα χείλη, τριχόπτωση και απολέπιση του δέρµατος. Σε ορισµένες περιπτώσεις, υπερδοσολογία βιταµίνης Α οδηγεί σε κίρρωση του ήπατος. Η σηµαντικότερη όµως τοξική επίδραση της βιταµίνης Α αποδίδεται στην ισχυρή τερατογόνο δράση της [Ball GFM].

Πηγή : Φαρμακευτικός κόσμος